SPREEKWOORDEN zijn het zout van een taal!

uitbarstingNederlandse spreekwoorden zijn ontstaan uit stukjes volkswijsheid en vinden hun oorsprong veel al uit het boerenleven, de scheepsbouw,  de jacht, uit oorlogen en strijd die gevoerd werd. Kortom spreekwoorden vertegenwoordigen vaak een stukje folklore. Ook al weet men vandaag de dag soms niet meer waar ze vandaan komen.

Met spreekwoorden kun je ook argumenten kracht bijzetten: je beroept je dan op iets wat de algemene mening vertegenwoordigt, vaker herkenbaar is. Je kunt op een elegante manier een discussie afsluiten. Veel uitdrukkingen zijn helaas niet meer zo bekend moest ik onlangs vaststellen en vooral de jonge generatie leert ze niet meer op school. Wellicht kan ik mensen met een aantal spreekwoorden toch nog een plezier doen

  • De kat op het spek binden     of      de gelegenheid maakt de dief.   Beide uitdrukkingen hebben dezelfde betekenis, n.l.  je verleidt iemand om iets te stelen door het voor zijn neus te leggen.   Iemand moet dan wel sterk in zijn schoenen staan (= over veel wilskracht beschikken om niet voor de verleiding te bezwijken of een sterke moraal hebben) om de verleiding te weerstaan.
  • Mensen doen vaak ook overbodige dingen of doen nog eens over wat een ander al heeft of zelf gedaan heeft. Je kan dan zeggen:  Dat is water naar de zee dragen       of          Dat is uilen naar Athene dragen.
  • Iemand wil met niemand ruzie maken over iets en wil liever geen partij kiezen. Dan kun je zeggen:  Die persoon wil de geit en de kool sparen. Hij wil zijn eigen mening niet geven, want dan maakt hij zich kwetsbaar dus: praat hij iedereen naar de mond.
  • Je kunt soms zo je best doen om iemand te helpen, maar die persoon doet er niets mee en gaat gewoon zijn eigen domme gang: Dat is dan parelen voor de zwijnen gooien. Met andere woorden: een zwijn kent de waarde van parels niet en die persoon kent de waarde van hulp en advies niet.

Ook in de middeleeuwen verveelden kinderen hun moeders soms met gezeur en ‘ík weet alexandersniet wat ik moet doen’…… Op het kasteel hadden ze een apart gekleurde tegelrand in de zalen en de moeders zeiden dan : ‘ga maar de rand langs lopen” en natuurlijk gingen de kinderen op een gegeven moment de bochten kleiner maken en meer naar het midden van de zaal.

  • Dan riep moeder weer: Wil je niet de kantjes er van aflopen!  En wij zeggen dat nog steeds als iemand zijn werk afraffelt en slordig is.
  • In datzelfde kasteel werd ook deeg in wafelijzers gedaan, die je goed moest dichtknijpen. Maar soms hadden kinderen zoveel te vertellen dat hun aandacht verslapte en het wafelijzer open kon gaan. Moeder riep dan: Hou je waffel dicht!  Nu roepen we dat als we willen dat iemand zijn mond dicht houdt.
  • Datzelfde kasteel werd ook wel eens aangevallen en dan probeerde soldaten met hakbijlen de deuren in te slaan. Om dat te voorkomen werd er onder de houten buitendeur een loden plaat bevestigd zodat de hakbijl er in vast kwam te zitten. Nu nog zegt men in een gevaarlijke of lastige situatie: Dat is zo link als een looien deur!  Zo link als een loden deur mag ook.

– Als de kat van huis is dansen de muizen op tafel!

  – Het oog van de Meester maakt het paard vet. 

foto+ bestaande illustratieDeze 2 uitdrukkingen hebben te maken met toezicht. Sommige mensen en kinderen hebben een toeziend oog nodig om te voorkomen dat ze hun taken niet goed doen of zich met een Jantje van Leiden er van af maken. Sommige mensen maken teveel misbruik van teveel vrijheid en aan de andere kant weten we ook dat we anderen niet het gevoel moeten geven dat ze maar hun gang kunnen gaan.

  • Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding. Als iets lelijk is kun je er proberen een gouden randje er om heen te doen, maar het neemt de lelijkheid van een voorwerp niet weg. Je kunt iets niet mooier maken dan het is.
  • De kat uit de boom kijken.  Eigenlijk wil je er niet over beslissen of anders nadat je het van alle kanten bekeken hebt en geen mening wil geven.
  • Hoge bomen vangen veel wind! Als je een bekende persoon bent word je goed bekeken en kun je kritiek verwachten.
  • Wie wind zaait zal storm oogsten! Als je een actie tegen iets of iemand onderneemt, moet je niet verbaasd zijn wanneer je op een gegeven moment midden in een rel zit.
  • Wie de bal kaatst moet hem terug verwachten! Als je een rotopmerking maakt tegen iemand of je haalt een streek met iemand uit, kun je een tegenactie of repliek verwachten.
  • Met onwillige honden is het slecht hazen vangen!  Als je wilt dat mensen persé iets voor je moeten doen kun je geen geweldige resultaten verwachten als ze dat met tegenzin doen.
  • Avondrood mooi weer aan boord; ochtendrood water in de sloot. Boerenvoorspelling voor het weer, waarbij ‘water in de sloot’ slaat op regen(achtig).
  • Holle vaten klinken het hardst!  De mensen die het minste weten en weinig zinvols te melden hebben schreeuwen het hardst en hebben als eerste een mening klaar.

Maart roert zijn staart en April doet wat hij wil —–  Aprilletje zoet, dorchidee2raagt vaker een witte hoed. In mei leggen alle vogeltjes een ei. Eén zwaluw maakt nog geen zomer

  • Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht      of    Wie het onderste uit de kan wil hebben krijgt het lid op zijn neus! Dit zegt iets over hebberigheid en mensen die werkelijk alles, zelfs de laatste druppel willen hebben. ‘Het lid op de neus’ slaat op de deksel van die oude drankpullen die op je neus klapten als je de pul te ver omhoog deed om de laatste druppel (het onderste uit de kan) eruit te krijgen.
  • Een gegeven paard moet je niet in de mond (bek) kijken. Wanneer je een paard koopt kijk je altijd naar de tanden en het tandvlees om leeftijd en conditie te bepalen en aan de hand daarvan de prijs te bieden. Kreeg je een paard dan nam je mankementen voor lief omdat je hem altijd nog kon opeten.  Als je iets krijgt moet je je blijdschap tonen en geen kritiek leveren op de kwaliteit of dat het eventueel tweedehands is.
  • Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel. Een halve waarheid is erger dan een hele leugen.   Spreekt voor zichzelf dacht ik.
  • Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Wanneer je denkt of vermoedt dat je fout gaat of niet goed bezig bent moet je de moed op kunnen brengen om dat toe te geven en opnieuw te beginnen, of terugkeren naar je beginpunt.

Iemand de loef af steken         of       Iemand de wind uit de zeilen nemen. Komt uit de zeevaart. Wanneer je iemand passeert aan de loefzijde (dat is de kant waar de wind vandaan komt) dan vang je alle wind en blijven je eigen zeilen bol staan. Maar het te passeren schip krijgt meteen slap hangende zeilen en komt zo geen meter meer vooruit. Een tactiek die bij wedstrijd zeilen nog steeds wordt toegepast waarbij je een voorsprong kunt krijgen.

  • De beste stuurlui staan aan wal. Slaat op mensen die meteen vooraan staan om je ‘advies’ te geven of commentaar te leveren wanneer je met iets bezig bent.
  • Je moet nu alle zeilen bijzetten        of      je moet nu alles uit de kast halen Je moet nu werkelijk je uiterste best doen om te slagen met iets en alles wat je kan geven.
  • Geen katjes in het donker knijpen,   die persoon knijpt de kat in het donker.  Niet iets stiekem doen of die persoon is stiekem en doet dingen die het daglicht niet kunnen velen.
  • Die heeft het achter de ellebogen.  Die kun je niet vertrouwen, want die laat  nooit het achterste van zijn tong zien.  Onbetrouwbaar en pas op voor die persoon 
  • Tussen hamer en aambeeld zitten     of     tussen twee vuren zitten  Je zit klem tussen twee partijen, die allebei hun mening van je willen horen of bevestigd zien en je doet het sowieso verkeerd, want je kunt geen knecht van twee meesters zijn.
  • Zo glad zijn als een aal: ongrijpbaar, zonder mening
  • Door de mand vallen       of       de aap komt uit de mouw.  Men ontdekt dat je liegt of iets verkeerds gedaan hebt of dat je iets heel anders gedaan hebt dan je vertelt.
  • Je hoeft geen ‘aap wat heb je mooie jongen’ te spelen. Je hoeft me niet te vleien of Stroop om de mond te smeren.

Zo de wind waait, waait zijn jasje!     Of      Die draait met alle winden mee! Van die persoon hoef je geen eigen mening te verwachten want die gaat met de gangbare mening mee of de mening van diegene die het sterkste is.

  • Eerste gewin is kattengespin. Soms heb je geluk wanneer je met iets begint, maar dat wil nog niets zeggen over het verdere verloop van de situatie of het werk wat je doet. Maar de aanhouder wint wanneer iemand door blijft gaan, plannen bij kan stellen en steeds het doel voor ogen blijft houden.
  • Aangetrouwd is aangewaaid   in tegenstelling tot   het hemd is nader dan de rok Eigen familie gaat toch voor aangetrouwde en je kiest toch voor degene of datgene dat je na aan het hart ligt.
  • Het bloed kruipt waar het niet gaan kan    en   een aardje naar zijn vaartje. Bloedverwantschap verloochent zich niet en eigen familie gaat voor.
  • Nieuwe bezems vegen het schoonst.  Als je ergens nieuw bent of in een nieuwe baan begint houd je je altijd strikt aan alle opgelegde regels en werk je op volle toeren.
  • Adelaars vangen geen vliegen betekent dat belangrijke mensen zich niet bezig houden met kleine dingen of details.

Weten waar Abraham de mosterd vandaan haalt. Zo iemand kun je niets wijsmaken, die is van alle markten thuis. Heeft kennis en ervaring opgedaan. Of die is (meer negatief bedoeld) van alle wateren gewassen.

  • Iemand over de kling jagen betekent iemand tot het uiterste drijven. De kling van een zwaard is scherp en dodelijk en daarmee bedoelen we dan ook iets meer dan iemand over de rooie krijgen   of   volledig door het lint. 
  • We kennen het geheim van de smid: een recept dat we niet kwijt willen of een vaardigheid die we niet zomaar aan iedereen toelichten.
  • Geld is een goede knecht, maar een slechte meester. Laat je niet meeslepen door je verlangen naar veel geld. Er zijn waardevollere dingen die nooit met geld te koop zijn.
  • Schoenmaker blijf bij je leest! Ga geen dingen ondernemen die je niet beheerst of aankan.
  • Over een andere boeg gooien    je moet het eens anders doen of aanpakken   
  • Driemaal is scheepsrecht  aan boord kreeg je drie kansen en nu bedoelt men te zeggen dat het vaak bij de derde keer lukt (door ervaring en ondervinden van hoe het niet werkt)
  • Als de vos de passie preekt, boer pas op je kippen.  Pas op voor vleiers en mooipraters, die willen gewoon iets van je.
  • Als de boeren stoppen met klagen, nadert het einde der dagen. Daar werd mee bedoeld dat er voor de mensen zwaar weer op komst was in de vorm van e.o.a. ramp of aankomende oorlog of epidemie

Bij het scheiden van de markt leert men de kooplui kennen. In vroeger tijden (nu ook nog) zakten de kooplieden tegen het einde van de dag met hun prijzen. Dit was niet eerlijk tegenover de mensen die inkochten in de ochtenduren en daarmee geeft men eigenlijk aan dat er teveel winst berekend wordt en dat kooplui die zoiets doen (of bepaalde mensen) eigenlijk niet te vertrouwen zijn.

0-EuromuntMet gelijke munt betalen. In vroeger tijden had je diverse munteenheden /valuta die niet allemaal de zelfde geldwaarde hadden. Dat werd dus rekenen om dezelfde prijs te krijgen of je kon met gelijke munt betalen. Nu wordt het ook overdrachtelijk bedoeld met iemand aangepast behandelen of aangepast iets terugdoen.

De kat de bel aanbinden. Veel mensen doen hun kat een bandje met een belletje om zodat de vogeltjes de kat aan horen komen. Nu betekent het ook dat je andere mensen waarschuwt voor iets of iemand. Of iemand vraagt je om bepaalde kennis niet hard op uit te spreken omdat er verkeerde conclusies kunnen worden getrokken.

  • Vogeltjes die te vroeg zingen zijn voor de poes. met andere woorden: zorg dat je goed beslagen ten ijs komt. Wanneer je je niet goed hebt voorbereid op iets, dan kun je zo onderuit gehaald worden door de tegenstander.
  • Van ruilen komt huilen. Is een waarschuwing dat iemand achteraf spijt kan krijgen van een ruil.
  • Waar niets is, verliest de keizer zijn recht   of   van een kikker kun je geen veren plukken. Geeft een overmacht situatie aan. Gaat terug tot de tijd dat een burger tienden betaalde aan de koning of leenheer. Maar een arme sloeber heeft niets waarvan hij 1/10deel kan geven.
  • Gelijke monniken, gelijke kappen. Geeft het gelijkheidsbeginsel aan. Iedereen moet hetzelfde behandeld of gestraft worden.
  • De tering naar de nering zetten.   Het verteren / consumptie is afhankelijk van de inkomsten (nering of nagotie=handel en de inkomsten daarvan.
  • Twee geloven op een kussen, slaapt de duivel tussen. Slaat op een huwelijke tussen partners met verschillende religies. Daar komt in de meeste gevallen gedonder van. En anders zorgt de familie daar wel voor.
  • Zoals de waard is vertrouwt hij zijn gasten! Wanneer iemand nogal veel wantrouwen laat zien, dan zegt dat veel meer over die persoon dan over alle anderen.
  • Op eieren lopen. Opvallend voorzichtig lopen, bang dat er iets gebeurt!

Een vliegende kraai vangt altijd wel iets. Dat werd weleens gezegd tegen mensen die hielpen met opruimen of langskomen wanneer je net je spullen aan het sorteren bent. Zulke mensen kunnen altijd wel gebruiken en meenemen, waar een ander vanaf wilt

  • Waar gehakt wordt vallen spaanders. Wanneer je met een karweitje bezig bent moet je soms rommel maken…of bij een moeilijk gesprek harde woorden benutten.
  • Al te goed is buurman’s gek. Hiermee zeg je dat je je gebruikt voelt wanneer je op een (onredelijke) verzoek zou ingaan.
  • Roeien met de riemen die je hebt. Daarmee geef je aan dat je maar beperkte middelen of gereedschap hebt om een klus te klaren.
  • Het in Keulen horen donderen. Niet weten wat je hoort of snel op iets dat je hoort kunnen reageren.
  • Waar het hart vol van is loopt de mond van over. Het is moeilijk zwijgen als je ergens vol en opgewonden van bent.
  • Het hart op de tong hebben, er van alles uitflappen, zeggen wat je denkt
  • Een hart onder de riem steken, iemand moed schenken, opbeurend woordje uiten.
  • Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Het is niet altijd mogelijk om zachtzinnig te werk te gaan als je werkelijk resultaat wilt bereiken.
  • Met hoge heren is het kwaad kersen eten. Mensen, die maatschappelijk boven je staan, dulden van jou geen tegenspraak of weigering.

De hond in de pot vinden. Stamt ook uit de middeleeuwse kasteelkeuken, waar de honden toegestaan werd de pannen schoon te likken en soms bij de grote ketels erin te springen om ze beter leeg te likken. Dat betekende dat het eten echt op was!

  • Wie een hond wil slaan vindt altijd wel een stok.
  • Men moet geen slapende honden wakker maken. Je moet iemand niet wijzer maken dan nodig is of teveel informatie verschaffen.
  • Niet geschoten is altijd mis. Je moet altijd een poging wagen, ook wanneer het fout kan gaan moet je het in ieder geval proberen.
  • Een goede haan kraait twee keer. Dat hoor je vaker als iemand de telefoon niet meteen op wil of kan nemen.
  • Als het kalf verdronken is dempt men de put. Pas wanneer er een ongeluk is gebeurd, worden er maatregelen genomen om zoiets in de toekomst te voorkomen.
  • Blaffende honden bijten niet. Of de soep wordt niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend. Iemand geruststellen wanneer een ander loopt te schelden of te tieren en het valt allemaal bij nader inzien heus wel mee.
  • …. Waar twee honden vechten om een been, loopt de derde er mee heen.
  • Van dik hout zaagt men planken. Iemand gaat nogal tekeer met waar die mee bezig is of maakt in krasse bewoordingen zijn mening kenbaar tijdens een debat.

Een kat in nood maakt rare sprongen. Vaker als waarschuwing bedoelt wanneer je iemand wilt aanpakken of tot de orde roepen. Je weet nooit wat iemand gaat doen wanneer hij zich in het nauw gedreven voelt.

  • … Berouw komt na de zonde
  • Een ander de kastanjes uit het vuur laten halen. Iemand voor je laten lopen of gebruiken om een nare klus voor je op te knappen, waar je geen zin hebt om het zelf te doen.
  • Een kat in de zak kopen. Niet goed opletten bij wat je aanschaft en dan met iets verkeerds eindigen.
  • In het donker zijn alle katjes grauw. Je hoeft niet op te vallen door uitgedost ergens te verschijnen.

Een rotte appel in de mand, maakt de rest te schand. Wanneer er een slecht persoon in het gezelschap aanwezig is, of een slechte leerling in de klas zich op de voorgrond dringt, dan wordt de rest er ook op aangekeken en daarmee vergeleken.

  • Spreken is zilver maar zwijgen is goud.
  • De boog kan niet altijd gespannen staan. Dat zeg je tegen iemand die maar blijft doorgaan of doorwerken. Dan wil je dat die persoon eens even rust neem. Pas op de plaats maakt.
  • Meer pijlen op je boog hebben. Meerdere talenten hebben of meerdere oplossingen aandragen.
  • Niet voor één gat te vangen zijn. Altijd meerdere oplossingen bekijken en/ of vinden.
  • Als de wijn is in de man, is de wijsheid in de kan.
  • Met de wolven in het bos meehuilen. Geen eigen mening hebben of uitspreken.
  • Oude bomen moet je niet verplanten. Vooral oudere mensen moet je niet dwingen om te verhuizen als ze ergens al zo lang wonen.
  • Door de bomen het bos niet meer zien. Bij teveel details kun je het overzicht verliezen.
  • Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is. Je kan alleen maar je eigen talenten of je eigen houding laten zien.
  • Met andermans veren pronken. Doen of andermans werk of prestaties door jou verricht zijn.
  • Een vos verliest zijn haren, maar nooit zijn streken. Soms is het moeilijk om iemand opnieuw te vertrouwen wanneer je in het verleden door zo iemand beet genomen bent.

De schaapjes op het droge hebben. Die heeft goed voor z’n toekomst gezorgd en kan onbezorgd leven.

  1. Daar kraait geen haan naarimage223
  2. Een goede haan wordt niet vet
  3. Van een mug een olifant maken
  4. Dat muisje heeft nog een staartje
  5. Iemand blij maken met een dooie mus
  6. Een luis in de pels zijn. Het anderen moeilijk of lastig maken!
  7. Die heeft een leven als een luis op een zeer hoofd
  8. Gooi nooit oude schoenen weg voor je nieuwe hebt of lach nooit naar een krokodil voor je de rivier helemaal overgestoken bent en veilig.
  9. In andermans schoenen staan. Pas als je dezelfde ervaringen hebt opgedaan kun je over een situatie oordelen.

Wie de schoen past, trekke hem aan. Als er een bepaalde opmerking gemaakt wordt is die bedoeld voor iemand die het zich aan of moet trekken. De rest hoeft zich niet aangesproken te voelen.

  1. De kous op de kop krijgen of van een koude kermis thuiskomen. Je zin niet krijgen of je plannetjes lukken niet zoals je bedoelde.
  2. Op één been kun je niet lopen. Dus pak nog maar een tweede van iets!
  3. Goede wijn behoeft geen krans. Een goed product behoeft geen aanbeveling of chique verpakking.
  4. Wie zijn gat brandt moet op de blaren zitten. Niet klagen over de (onvoorziene) gevolgen als je iets stoms hebt uitgehaald.
  5. De hand in eigen boezen steken. Eerst bij jezelf kijken wat er door jouw toedoen mogelijk is fout gegaan.
  6. Met het verkeerde been uit bed stappen. Beschrijving van een ochtendhumeur.
  7. Geen poot hebben om op te staan. Probeer iets maar te bewijzen of te beargumenteren.
  8. Kruimels zijn ook brood, of zuinigheid met vlijt bouwt huizen als kastelen!
  9. Het gras lijkt altijd groener aan de andere kant van de heuvel. Maak je geen illusies dat iets ergens anders per se beter zou zijn.
  10. Beter een half ei dan een lege dop
  11. Zien eten doet eten
  12. Zoete broodjes bakken
  13. Met zijn neus in de boter vallen
  14. Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon lopen. Onopvallend of uit de buurt blijven.
  15. Honger maakt rauwe bonen zoet.
  16. Krakende wagens duren het langst.
  17. Eigen haard is goud waard                of                Oost West, thuis best.
  18. Zoals de ouden zongen, piepen de jongen.
  19. Voorzichtigheid is de moeder van de porseleinkast.
  20. De wens is de vader van de gedachte.
  21. Beter een goede buur dan een verre vriend.
  22. Stille waters hebben diepe gronden. Had je dat van iemand verwacht?
  23. Gedane zaken nemen geen keer.
  24. Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst.
  25. De één zijn dood is de ander zijn brood.

Wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Wanneer je voor je brood van iemand afhankelijk bent, zul je altijd diens mening ventileren. Heden ten dage gaat dit ook op voor instellingen of verenigingen die subsidie ontvangen….

Omwille van de smeer, likt de kat de kandeleer. In het gevlei komen om je zin te krijgen.

Over resoundeffects

Mijn naam is Gabriele van Doorn, ik woon in Heerlen - Parkstad Z.Limburg. * mijn website is te vinden op: www.klank-kleur.nl/ * en U kunt me vinden op: http://nl.linkedin.com/in/gabrielevandoorn
Dit bericht werd geplaatst in achtergrondinformatie en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s